Proust e a bicicleta: capítulo cuarto.

A radio. Ese aparato extraño que poñemos de fondo cando conducimos, ou que escoitamos mentres esperamos na cola do supermercado. Un lugar terrible onde soan infames cancións de reggaeton, hamburguesas musicales en forma de 40 Principales ou locutores histéricos soltando chorradas sobre cuestións de actualidade. Para moitas persoas iso é a radio. Para outras é algunha cousa máis. Eu coido que son de ese tipo de persoas.

As miñas experiencias arredor da radio son na miña primeira infancia, nas Illas Canarias. Lembro que tendo eu uns seis ou sete anos, o meu pai arranxara un radiocasette a pilas e o colocara na cociña, para poñer música mentres fregaba. Ao meu pai sempre lle gustou escoitar música mentres frega. Aínda a día de hoxe pódeselle ver habitualmente bailar mentres repasa un plato sucio, ou incluso agarrar a algún dos membros da familia que pase polo lugar para bailar un fugaz agarrado (empapando a eventual parella de auga e xabón cos guantes de fregar). Tamén recordo as viaxes á praia coa miña nai no seu vello Ford Fiesta, nas cales poñía cds con cancións de Fuxan que eu cantaba co meu ceceo infantil e meu acento canario (cóctel explosivo, seino). 

Mais a miña primeira experiencia persoal coa radio veu dada pola gravación. Un día descubrín que o radiocasette non sólo servía para reproducir música, senón que tamén valía para gravar aquela música que soaba pola radio. Naquel entón tiñamos un veciño, Paco, un ourensán, tamén emigrado, que tocaba o violín e o clarinete. Supoño que horas que pasei escoitándoo interpretar música clásica no seu garaxe foron o motivo polo cal se me deu por buscar ese tipo de música na radio. Non tardei en atopar no radiocasette da cociña unha emisora de música clásica (supoño que sería a Radio Clásica de RNE). O interesante do asunto foi dende ese intre comecei a gravar en casettes as miñas propias seleccións de música clásica, facendo compilados nos que mesturaba todo tipo de compositores e estilos, e grazas ao cal tiven un interesante primeiro contacto coa música. Que non daría hoxe por recuperar algún deses casettes!

Outra das miñas experiencias ao respecto da radio foi xa un pouco máis maior, en torno aos 10 ou 11 anos. Naquela época comecei a engancharme a un programa radiofónico de Onda Cero (creo que era de esa emisora) chamado "La Rosa de los Vientos", dirixido polo falecido Juan Antonio Cebrián. No programa tratábanse multitude de temas, como por exemplo os relacionados coa "magufada" (ovnis, monstruos e demais), o medio ambiente, a actualidade ou a Historia. Era este último o tema que máis me enganchaba, xa que naquela época estaba en plena explosión do meu interese por esa cuestión (non facía máis que ler novelas históricas e xogos como o Age of Empires, ou o Commandos...) as seccións relativas a temática histórica me engancharon rápidamente. Especialmente o fixeron os famosos "Pasajes de la Historia" (Nota 1), seccións onde o propio Cebrián narraba de xeito ameno e accesible diferentes pasaxes da historia da humanidade. Episodios como as invasións vikingas, as cruzadas, as aventuras de Marco Polo ou de Genghis Khan, entre outros, formaron parte das miñas veladas nocturnas, nas que (especialmente en verán), ficaba ata altas horas da noite desperto escoitando. Esas noites en vela axudaron en forxar en min un grande interese pola historia, e posteriormente polas cuestións sociais, o cal influiría notablemente na miña forma de ser e de entender o mundo.

Mais se cadra a experiencia máis intensa que tiven coa radio foi na secundaria. Un día o meu amigo Diego, gran aficionado tamén á música, e compañeiro de grupo musical, díxome que o seu profesor de galego lle comentara que no instituto existía un aparato de radio, o cal facía anos usaban algúns alumnos de para emitir e facer probas. Non o pensei dúas veces e metinme de cabeza con el a comezar un proxecto radiofónico. Cando chegamos a habitación onde estaba o emisor de radio ficamos abraiados. Tratábase dunha minúscula habitación no ático do edificio, á que se accedía por uns escalóns de madeira medio podrida que semellaba poder caer en calqueira intre. A habitación estaba feita un desastre, mais non tardamos en arranxala un pouco e conseguir poñer a funcionar os aparatos. Afortunadamento, ao meu amigo se lle daba mellor ca min o tema da electrónica, polo que en pouco tempo ensinoume a manexar un pouco os aparatos de emisión. O plan era facer dous programas, un de rock, realizado polo meu compañeiro, e outro de jazz e blues, dirixido por min. Inmediatamente me puxen a realizar guións para o meu programa semanal. Invertía bastante tempo en realizalos, buscando e seleccionando os meus discos favoritos, buscando información sobre a vida e obra dos artistas dos que falaba e organizando un pouco os temas tratados. Lembro con agarimo a sintonía daquel meu programiña de radio, a cal non era outra que a gran versión gravada por Miles Davis do standard de jazz "Autumn Leaves" (Nota 2), despois da cal eu soltaba o meu "Benvidas e benvidos... Soa Miles Davis e isto é... a Hora Azul!" (o meu compañeiro partíase ao escoitarme dicir isto). Despois da "estelar" introducción comezaba a presentar ao artista do que fora a falar no programa en cuestión, para a continuación poñer uns temas e dar algunha pincelada sobre a súa vida e o seu estilo. O certo é que era unha actividade á que lle adicaba bastante esforzo, a pesar de que sabía que ninguén me escoitaba. Porén, a soa experiencia de ter realizado o meu programa resultabame moi gratificante. Lembro con saudade a minúscula xanela da pequena habitación, que grazas á posición elevada que tiña no edificio, permitía contemplar unhas vistas extraordinarias. O minúsculo cuarto daba á ría de Vigo, polo que mentres eu pinchaba as miñas canción podía contemplar todo o paisaxe do porto de Vigo, coas súas grúas e os seus astaleiros, así como da fermosa vila de Cangas, que se distinguía ao lonxe. Era especialmente emocionante en inverno, cando ao facerse de noite vía todas aquelas luces encenderse ao lonxe, paseniñamente, mentres ía sonando de fondo a música cadenciosa de Muddy Waters, Chet Baker ou Lonnie Johnson...

En resumidas contas, podo dicir que aquela foi unha época que me cambiou moito, e grazas a cal comecei a profundizar aínda máis na música, nos contextos en que se desenvolvía, nas correntes e estilos, etc. Mais sobre todo foi unha época que me ensinou a amar un medio de comunicación máxico e con innumerables posibilidades educativas. Por iso penso que para min a radio foi algo así como unha "Escola polo aire", como lle chamaron os pioneiros da radio na escola nos anos vinte en Estados Unidos (Nota 3); un medio grazas ao que sempre aprendín, e que aínda a día de hoxe segue a curarme a soidade en innumerables ocasións, cando nos fins de semana fico só en Compostela e non teño con quen falar, momentos nos que a radio sempre está aí, falándome, cantándome e facéndome compañía.

Nota 1: http://www.32rumbos.com/pasajesdelahistoria.htm

Nota 2:



Nota 3: http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ798659&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=EJ798659