Raquel Souto López

Soy una persona que actualmente se está formando para llegar a ser una futura psicopedagoga y que con anterioridad estuvo en la titulación de Educación Infantil puesto que me gustaría dedicarme al ámbito de la educación.

3. Segunda etapa: Camiñando da man do asesoramento.

3)     Segunda etapa:

 

primera de todas las etapas.png

A segunda das etapas transcorría por unha longa estrada, pero aínda que pareza solitaria, non é o caso posto que a miña viaxe é compartida con máis compañeiros que por medio do portafolios me ofrecen as súas aportacións e información que pode complementar a que eu vai acadando. Isto é un hándicap que fai o camiño máis levadeiro ó poder contar con outras persoas que che poden axudar e compartir entre todos os nosos coñecementos.

Nesta etapa profundizarase máis no concepto de asesoramento, aportando para iso definicións de diversos autores co fin de chegar a comprender que se entende por asesorar. 

 

Entre as definicións de asesoramento atopámonos coas seguintes:

 

  • Segundo Escudero (1992,9.54.) o asesoramento fai referencia a “un proceso de prestación de servicios a las escuelas y a los profesores por parte de determinados especialistas o expertos en diversos ámbitos disciplinares o programas específicos, ya sea desde instancias privadas o , lo más frecuente, desde estructuras organizadas y legitimadas por la administración educativa correspondiente".

Neste caso, hai que sinalar que non se específica nin o papel a desenvolver polos expertos (especialistas), nin o tipo de servizos a levar a cabo, aínda que en certa medida se deduce que ditos servizos son de axuda.

  • Centrándonos noutra definición aportada por Escudero (1992,p.61.), "el asesoramiento escolar está llamado a ser entendido como un proceso relacional en el que participan determinados profesionales dotados de cierto bagaje de conocimientos, capacidades y habilidades con los que tratan de contribuir a configurar contextos de trabajo, en colaboración con centros escolares y profesores, para la utilización adecuada del conocimiento disponible en la resolución de problemas que tengan que ver con la práctica educativa y su mejora".

En relación a dita definición, pódese destacar a súa vinculación ó ámbito escolar, e facendo fincapé na importancia de levar a cabo a acción de asesoramento conxunta por parte dos profesionais, sendo imprescindible a existencia dun bo clima relacional que posibilite a axuda da mellor maneira posible.

Por outro lado, tamén se menciona a importancia da colaboración e a inexistencia dunha xerarquización á hora de asesorar, se non que o os profesionais do asesoramento tratarán de axudar e resolver os problemas coa axuda de diversos profesionais e non só unilateralmente.

Segundo Aubrey (1990,p.3.) en Rodríguez Romero (1996,9.17):

  • "El asesoramiento es un servicio indirecto que tiene lugar entre profesionales de estatus coordinado. Es iniciado por el asesorado, quién tiene total libertad para aceptar o rechazar los servicios en cualquier momento. Involucra al asesor y al asesorado en una relación confidencial y colaborativa que se configura por las siguientes metas:

- Ofrecer un punto de vista objetivo.

- Ayudar a mejorar destrezas de resolución de problemas.

- Ayudar a incrementar la libertad de elección de acción del asesorado.

- Apoyar al asesorado en las elecciones hechas.

- Incrementar la conciencia del asesorado acerca de los recursos válidos para tratar con los problemas persistentes".

Analizando dita definición, apréciase que o asesor á vez que proporciona axuda para resolver unha situación problemática ou conflitiva, tamén ten a función de ensinar a resolver outras cuestión para as que non será necesaria unha axuda tan directa (asesoramento preventivo). Ademais disto, e mantendo aspectos comúns coas definicións anteriores, Aubrey tamén destaca a importancia da colaboración entre o asesor e o asesorado para tratar de resolver os problemas plantexados.

 

  • Segundo Nieto y Portela (1992) definen o asesoramento como: "Un esfuerzo sistemático y constante orientado al cambio en las condiciones de aprendizaje y otras condiciones internas en una o más escuelas con el fin de lograr más eficazmente las metas educativas".

Mediante esta definición, fan mención ó asesoramento como os procesos de axuda orientados á mellora escolar, é dicir, ó cambio dos aspectos necesarios para tratar de alcanzar unha mellor calidade da ensinanza.

Trala primeira exposición de definicións de diversos autores, a continuación centrareime na posta en común realizada durante as sesións da aula a cerca de que é o asesoramento, posto que penso que son de gran axuda para aclarar máis dito concepto.

En canto á definición de asesoramento, destacar que existía unha gran cantidade de puntos nos que a maioría dos grupos coincidían, como por exemplo acontece con que se corresponde cun proceso de guía, apoio, toma de decisións, un proceso continuo de axuda …

Desta forma chegábase á conclusión de que asesorar é un proceso de apoio, que existe unha relación entre o asesor e o asesorado, que o asesor é unha persoa cualificada … entre outras.

Para centrarnos máis nesta cuestión, é conveniente destacar que existe unha gran amplitude de conceptos que axudarían a elaborar unha definición de asesoramento, entre os que atopamos os seguintes:

Participar, informar, atender, orientar, interactuar, optimizar, consultar, comunicar, colaborar, apoiar, observar, comprender, dialogar, aconsellar, potenciar capacidades, axudar a tomar decisións, guiar, resolver problemas, mellorar, actuar, equipo, seguimento de procesos, asesorar para mellorar, desenvolver, identificar puntos fortes e débiles, actuar con honestidade (ética do asesor/a)…

Desta maneira poderíase definir o asesoramento como un proceso no que un especialista axuda, informa, apoia, aconsella … á persoa que demanda os seus servizos coa finalidade de satisfacer as súas necesidades.

Centrándonos nas definicións aportadas na aula, pódese a apreciar que en cada unha de elas se destacan aspectos relevantes das funcións do asesor/a, e para iso analizaranse de forma máis pormenorizada cada unha de elas.

  • En canto á definición de Fernández, 1997:                              

“La función de asesoramiento puede definirse como una operación de diagnóstico, identificación de falencias, en comparación con un modelo e indicación de proyectos de acción”.

Podemos destacar como aspecto importante a acción de diagnóstico e identificación das carencias dunha persoa que trata de pedir axuda coa intención de poder chegar a resolver un problema. Desta maneira atopariámonos ante un modelo clínico, onde unha persoa vai a ser avaliada e diagnosticada co fin de propoñerlle unas pautas de tratamento co fin de solucionar o problema que posúa.

  • Centrándonos na definición aportada por Lippit y Lippit (1986):

“El asesoramiento es una interacción en dos sentidos –un proceso de buscar, dar y recibir, ayudar. El asesoramiento se dirige a ayudar a una persona, un grupo, una organización o un sistema más grande para movilizar los recursos internos y externos con objeto de posibilitar su capacidad de resolver problemas y realizar esfuerzos de cambio”.

Neste caso, é conveniente destacar varios aspectos importantes na definición. Por un lado o carácter bidireccional do asesoramento, isto é, a importancia da comunicación e interacción por parte do asesor/ e o asesorado/a mantendo en todo momento un diálogo para tratar de solucionar un problema ou mellorar unha situación concreta de forma cooperativa. Así desta maneira tamén se podería apreciar a horizontalidade existente entre ambos, sen existir unha diferenza de estatus. Dende outro punto de vista, pódese salientar na definición que o asesoramento pode ser en dous sentidos. Neste caso cómpre destacar que o asesoramento pode ser dunha maneira máis ampla onde calquera persoa que coñece algo e, en función de ese coñecemento presta un apoio determinado a outra, ou no caso contrario un asesoramento restrinxido onde nos atopamos cun profesional especificamente formado para ofrecer un apoio en suposto determinado (experto).

 

Posteriormente, e despois de analizar as definicións sobre o asesoramento, pódese chegar a unha serie de similitudes en referencia a este termo como son as seguintes:

-        O asesoramento é un servizo indirecto que recae sobre un profesional.

-        O asesoramento como un proceso de apoio e axuda.

-        Lévase a cabo unha interacción bidireccional.

-        Non se limita a capacidade de elección e decisión do asesorado/a.

-        Prodúcese entre profesionais do mesmo estatus, existindo así unha horizontalidade.

-        Os participantes poden ser individuos, grupos ou institucións.

-        Trátanse asuntos ou problemas prácticos.

-        Traballase sobre a base de acordos negociados.

-        A resolución de problemas vai acompañada da capacitación para enfrontarse con éxito a problemas similares.

 

Desta maneira, tras analizar diversas definicións aportadas por autores e polo compañeiros da materia, pódense coñecer mellor os aspectos que engloba o asesoramento, para poder realizar unha definición persoal como a seguinte:

  • O asesoramento é un proceso entre o asesor e o asesorado, no que se leva a cabo unha acción de axuda e apoio colaborativa co fin de previr ou resolver os problemas plantexados.

 

Trala análise de ditas definicións, a continuación centrareime nos tipos de asesoramento:

Para iso, e mantendo relación coa información anterior,dicir que se poden destacar tres tipos de asesoramento diferentes como son o asesoramento dende unha posición de superioridade, unha proposta conservadora e progresista e finalmente unha proposta na que priman os esforzos por conseguir a xustiza social, todo elo a partir do artigo denominado “Tres escenarios en una época de cambio” de Mª Mar Rodríguez Romero.

A continuación amósanse de forma detallada algunhas das características propias de cada un dos tipos de asesoramento:

1)    Asesoramento e comunidade discursiva da excelencia:

  • Descártase a posibilidade de traballo entre iguais.
  • Existe unha posición de superioridade en canto a coñecemento e destrezas.
  • Neutralízase a voz do profesorado.
  • No punto de mira atópanse os profesionais dos centros públicos, por ser os que máis axudan necesitan.
  • Importancia no rendemento e a calidade.
  • Os asesores burócratas, forman a base do sistema de apoio.

 

2)    Asesoramento e comunidade discursiva da reestruturación:

  • Existe unha posición de ambigüidade.
  • Céntrase en promover un futuro a través de técnicas e tácticas renovadoras.
  • Non se trata de aumentar as responsabilidades do profesorado, senón de eludir responsabilidades das unidades centrais na toma de decisións problemáticas.
  • Os sistemas de apoio estimulan a autonomía da escola, a cal serviría para lexitimar unha visión consumista da educación.
  • As estruturas de apoio tratan de mediar entre as familias e as diversas opcións educativas a elixir.
  • O asesoramento ofrece posibilidades abertas pero con obxectivos previamente fixados.
  • O asesoramento emprégase para aumentar a democracia nas escolas a través do traballo cooperativo co profesorado e a atención a cada centro educativo.
  • Estimúlase a creación de redes de apoio profesionais a partir das redes de apoio informal xa existentes.

 

3)    Asesoramento e comunidade discursiva das políticas culturais:

  • Existen unha multiplicidade de tendencias e grupos.
  • O asesoramento atópase vinculado ó aumento das posibilidades de desenvolvemento educativo dos grupos sociais que por razóns de diferenza carecen de opcións.
  • Son claves para o asesoramento as relacións sociais de desigualdade para tratar de acadar unha xustiza social.
  • As diferenzas de clase social, etnia, xénero, nacionalidade, relixión, orientación sexual … son o principal foco de atención do asesoramento.
  • O asesoramento posúe un carácter participativo e colaborativo.
  • O asesoramento busca a posibilidade de acadar cambios institucionais, de conciencia e cambios educativos.
  • A diversidade debe implantarse no principio da igualdade.

 

Por outro lado, Segundo Zabalza (1996), o asesoramento pode clasificarse nos seguintes tipos:

  • Segundo os destinatarios:
    • Asesoramento a suxeitos considerados individualmente.
    • Asesoramento a procesos concretos que se realizan no centro ou na aula, como por exemplo a elaboración do PCC.
    • Asesoramento a funcións sectoriais dos centros como  pode ser o proceso de orientación a levar a cabo.
    • Asesoramento ó centro no seu conxunto, ó desenvolvemento e á mellora da institución. Este é considerado o asesoramento máis desexable posto que afecta a un ámbito amplo.

 

  • Segundo a natureza da demanda de asesoramento:
    • Cando non existe demanda e o asesoramento que se realiza responde máis á normal  que ás necesidades(asesoramento burocrático).
    • Cando a demanda é forzada pola presión directa ou indirecta de alguén con capacidade para exercela, como acontece coa dirección.
    • Cando a demanda é formal e se realiza polo órganos competentes da institución.
    • Cando a demanda xorde polo desexo de afrontar un problema  ou de mellorar a forma en que se están levando a cabo as cousas.

 

  • Segundo a quen se lle solicita o asesoramento:
    • Asesoramento solicitado a técnicos especialistas para que resolva o problema.
    • Asesoramento solicitado a colegas pertencentes ó propio centro ou a outros.
    • Asesoramento solicitado a profesionais con funciones como asesores de CEPs, compoñentes de equipos psicopedagóxicos e de apoio, profesores de apoio...

 

  • Segundo o contido da demanda:
    • Asesoramento puntual para resolver un problema concreto ou para analizar una situación específica.
    • Asesoramento informativo sobre determinados aspectos de interese como charlas, cursos específicos …
    • Asesoramento  no desenvolvemento de procesos cunha certa duración e cunhas fases establecidas que permiten establecer unha estrutura progresiva.
    • Asesoramento na formación e o desenvolvemento institucional, cuxo marco de referencia e os destinatarios os atopamos na institución no seu conxunto.

 

  • Segundo o tipo de relación que se establece:
    • En función do protagonismo que adquire a persoa que presta asesoramento.
    • Asesoramento como intervención(alguén de fora posúe competencias, recursos e a lexitimidade de intervir dentro, co que hai diferenza entre quen presta o asesoramento e quen o recibe) vs. asesoramento como acción (o asesoramento basease máis na colaboración  e se concibe como algo que non se realiza sobre senón con).